Dr Jan Pyś: Międzynarodowa komisja odrzańska – Ważnym problemem zarządzania Odrzańską Drogą Wodną jest jej położenie. Zlewnia i rzeka leżą na terenie trzech państw UE

odra 2.jpg

29 czerwca br. w Ministerstwie Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej (MGMiŻŚ) odbyło się robocze spotkanie polsko-czeskie Dunaj-Odra-Łaba, w którym uczestniczyli m.in. przedstawiciele MGMiŻŚ. Ze strony czeskiej skład grupy roboczej stanowili przedstawiciele Ministerstwa Transportu, rolnictwa dyrekcji dróg wodnych oraz przedstawiciel prezydenta Republiki Czeskiej. Obecny był także przedstawiciel resortu transportu Słowacji. Rozmowy dotyczyły m.in. powołania Komisji Odrzańskiej na wzór Komisji Reńskiej.

Ważnym problemem zarządzania Odrzańską Drogą Wodną jest jej położenie. Zlewnia i rzeka leżą na terenie trzech państw UE. Takie położenie może być dla Odry ogromną szansą sprawnego zarządzania i finansowania inwestycji wodnych. W związku z tym, że Polska jest administratorem największej części zlewni, powinna być inicjatorem powołania międzynarodowego organu składającego się z reprezentantów przynajmniej państw nadbrzeżnych. Organ ten mógłby przyjąć formę trójstronnej polsko-czesko-niemieckiej komisji międzynarodowej, która ustalałaby zasady modernizacji, utrzymania i korzystania z rzeki państw zainteresowanych.

Międzynarodowe komisje rzeczne

Tworzenie międzynarodowych gremiów zarządzających rzekami międzynarodowymi nie jest niczym nowym. Można nawet stwierdzić, że obecnie rzeczne komisje wyznaczają międzynarodowe standardy żeglugi. Tworzone są na rzekach, które graniczą z kilkoma państwami bądź przez nie przebiegają i do ich zarządzania potrzebna jest koordynacja działań tych państw.

Międzynarodowe komisje rzeczne powstają w wyniku podpisania umowy, w której spisane są normy prawne, warunki korzystania i utrzymania rzeki. Komisje i UE są równorzędnymi podmiotami prawa międzynarodowego. Między komisjami rzecznymi, a UE istnieje współpraca, której celem jest wypracowanie wspólnych standardów postępowania. Największy wpływ na standardy żeglugi śródlądowej w UE posiada Centralna Komisja Żeglugi na Renie.

Komisja Dunaju jest międzynarodową organizację ustanowioną przez Konwencję o żegludze na Dunaju podpisaną w Belgradzie w dniu 18 sierpnia 1948. Główne cele działalności Komisji to zapewnienie i rozwój swobodnej żeglugi na Dunaju. Państwami członkowskimi są: Republika Austrii, Republika Bułgarii, Węgier, Republika Federalna Niemiec, Republika Mołdawi, Federacja Rosyjska, Rumunia, Republika Serbii, Słowacji, Ukrainy i Republika Chorwacji. Od 1954 roku Komisja ma siedzibę w Budapeszcie.

Komisja Mozeli to międzynarodowa organizacja z siedzibą w Trewirze. Traktat o regulacji Mozeli został podpisany w 1956 roku między: Republiką Federalną Niemiec, Francję i Wielkiego Księstwa Luksemburga. Celami Komisji jest utrzymywanie Mozeli w najlepszej kondycji żeglugowej, troska o bezpieczeństwo żeglugi oraz promowanie Mozeli jako drogi wodnej. Podobnie jak inne komisje rzeczne Komisja Mozeli współpracuje z innymi instytucjami i organizacjami międzynarodowymi w ramach żeglugi śródlądowej.

Komisja Sawy powstała po rozpadzie Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii. Inicjatorami współpracy były cztery państwa dorzecza Sawy: Bośnia i Hercegowina, Federalna Republika Jugosławii, Republika Chorwacji i Słowenii. List Intencyjny dotyczący rozpoczęcia współpracy został podpisany w Sarajewie w dniu 29 listopada 2001 roku. W kolejnych latach strony ratyfikowały umowę, która weszła w życie w dniu 29 grudnia 2004. Cele umowy to rozwój żeglugi śródlądowej i gospodarcze wykorzystanie wód.

Centralna Komisja Żeglugi na Renie powstała na Kongresie Wiedeńskim (1815). W dokumencie końcowym Kongresu Wiedeńskiego napisano o potrzebie stworzenia Centralnej Komisji. Jej członkami zostali przedstawiciele państw położonych nad Renem. Traktat wersalski z 28 czerwca 1919 roku przeprowadził zmiany w Komisja i przeniósł siedzibę do Strasburga. Obecnie Centralną Komisję tworzy pięć państw członkowskich: Niemcy, Belgia, Francja, Holandia i Szwajcaria. Centralna Komisja wspiera integrację europejską. Długoletnie doświadczenia Centralnej Komisji w prowadzeniu transportu rzecznego są przedstawiane do akceptacji i wprowadzania w całej UE. Zacieśnia się współpraca Komisji i UE. Centralna Komisja współpracuje także z Europejską Komisją Gospodarczą ONZ i uczestniczy w pracach grup zajmujących się żeglugą śródlądową. Jej ustalenia są wyznacznikiem żeglugi w Europie.

Umiędzynarodowienie Odry

Podobnie jak Komisja Reńska równie długą tradycję ma międzynarodowa komisja Odry. Napoleon wprowadził w Europie nowe zasady zarządzania rzekami. Ustalił, że to państwa będą zajmowały się regulacją rzek, a opłaty pobierane za korzystanie z akwenów będą wpływały do budżetu państwa. Do czasu tych zmian regulacją rzek i pobieraniem pożytków zajmowali się właściciele terenów przywodnych.

Po klęsce Napoleona sprawami Europy zajął się Kongres Wiedeński. Obradując od listopada 1814 do czerwca 1815 r. rozstrzygał o problemach żeglugi śródlądowej. Kongres powołał Komitet Żeglugowy (The Committee of Navigation). Zdecydował, że zasady żeglugi śródlądowej (idea wolnej żeglugi) powinny być uregulowane na wszystkich rzekach w tym międzynarodowych to jest na Renie, Łabie i Odrze. Jeszcze podczas trwania Kongresu zostały wypracowane bądź zainicjowane zasady żeglugi. Dziesięć państw łabskich rozpoczęło prace nad przepisami dotyczącymi żeglugi na Łabie. Wypracowane zostały też zasady żeglugi na Renie. Niestety żadne z państw nadbrzeżnych; tj. Prusy, Austria i Saksonia, nie podjęło prac nad szczególnymi regulacjami dotyczącymi Odry.

Kolejna próba umiędzynarodowienia Odry została podjęta po zakończeniu I wojny światowej. Zmiana geopolitycznego położenia rzeki wynikająca z Traktatu Wersalskiego przesunęła Odrę bliżej wschodnich granic Niemiec i udostępniła jej nurt innym państwom. Wewnątrzniemiecka rzeka rozpoczęła swój byt jako rzeka graniczna: Niemiec, Polski i Czechosłowacji. Traktat przewidywał, że strategicznie ważna dla niemieckiego przemysłu rzeka będzie kontrolowana przez międzynarodowy zarząd. Odrzański zarząd komisji międzynarodowej składał się z przedstawicieli Wielkiej Brytanii, Polski, Prus, Czechosłowacji, Francji, Danii, Szwecji. W jej skład weszli trzej reprezentanci Prus i po jednym z Polski, Czechosłowacji, Anglii, Francji, Danii i Szwecji. Niemcy zostały zobowiązane przez państwa sprzymierzone do oddania części swojej floty odrzańskiej na rzecz państw nadbrzeżnych. Traktat ustalał także, że Niemcy będą wydzierżawiać przez 99 lat nabrzeża w porcie Szczecin do bezpośredniego tranzytu towarów czechosłowackich.

Różne wizje rozwoju

Obecnie Odra od ponad dziesięciu lat jest wewnętrzną rzeką UE. Jak nigdy dotąd w historii przepływa przez jednolity gospodarczo i politycznie obszar. Rzeka przestała być politycznym symbolem podziału Europy. Trzy państwa nadodrzańskie w pełni korzystają z dotacji europejskich. Jednak rzeka nie awansowała do rangi symbolu gospodarczych przemian. Każde z państw ma inną wizję jej rozwoju. Czesi przygotowują studium wykonalności dla połączenia Odry z Dunajem dla rentownej klasy Vb żeglowności. Niemcy podobną klasę żeglowności chcą uzyskać na Odrze Zachodniej łączącej Zalew Szczeciński z Berlinem, a Odrę Graniczą chcą uregulować do mało rentownej klasy III żeglowności. Natomiast Polska przygotowała założenia do regulacji rzeki do minimum IV klasy żeglowności.

Dlatego z ogromnym aplauzem należy przywitać inicjatywę Ministerstwa Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej dotyczącą powołania komisji odrzańskiej. Droga do jej powołania jest jeszcze daleka, cieszyć się jednak należy ze starań na rzecz przywrócenia odpowiedniej gospodarczej, kulturowej, społecznej, środowiskowej rangi naszej rzeki w wymiarze europejskim.

źródło: gazeta Obywatelska

PODZIEL SIĘ

ZOSTAW ODPOWIEDŹ