Kształtowanie Polski Niepodległej – Wincenty Witos: działacz ludowy, trzykrotny premier RP

Foto: Autor: nieznany [Public domain], Wikimedia Commons

Wincenty Witos (1874-1945), ps. Maciej Rydz. Polityk, działacz ludowy, trzykrotny premier RP. Pierwsze publikacje drukował w czasopiśmie lwowskim „Przyjaciel Ludu”, jako Maciej Rydz. Od 1895 w SD i poseł do galicyjskiego Sejmu Krajowego w latach 1908–1914, a w 1911 także posłem do austriackiej Rady Państwa w latach.

W PSL „Piast” od 1914 i Naczelnym Komitecie Narodowym a później 1917–1918 w Lidze Narodowej. 16 czerwca 1917 wygłosił pierwsze i ostatnie przemówienie przed członkami Rady Państwa, w którym krytykując Wiedeń za prowadzenie antypolskiej polityki, zapowiedział powstanie niepodległej Polski. 28 października 1918 r. stanął na czele powstałej w Krakowie Polskiej Komisji Likwidacyjnej, która dwa dni później przejęła władzę na obszarze zachodniej Małopolski. Od 4 listopada pełnił funkcję jej przewodniczącego. 7  listopada 1918 r. odmówił udziału w utworzonym rządzie lubelskim Ignacego Daszyńskiego.

Od 1919 poseł na polski Sejm. Trzykrotnie sprawował funkcję premiera – od 24 lipca 1920 do 13 września 1921, wtedy stanął na czele Rady Obrony Państwa. Następnie od 28 maja 1923 do 14 grudnia 1923 po zawarciu układu lanckorońskiego i od 10 maja 1926 do 14 maja 1926, kiedy to rząd Wincentego Witosa został obalony w wyniku przewrotu majowego. W czerwcu 1930 wziął udział w Kongresie Centrolewu w Krakowie, wówczas otwarcie wystąpił przeciwko rządom sanacji. W połowie lutego 1936 r. wspólnie z gen. Wł. Sikoeskim i gen. J. Hallerem uczestniczył w spotkaniu poświęconym zjednoczeniu sił opozycyjnych wobec rządów sanacji, które odbyło się u Ignacego Paderwskiego w jego szwajcarskiej posiadłości w Morges. W 1937 był inspiratorem strajku chłopskiego.

Witos został aresztowany 9 września  1930 przez władze sanacyjne. Został oskarżony w tzw. procesie brzeskim o przygotowywanie zamachu stanu i skazany na 1,5 roku więzienia. Ale udało mu się wyemigrować do Czechosłowacji po wpłaceniu kaucji a przed uprawomocnieniem się wyroku. Stamtąd kierował SD, w Szwajcarii tworzył „Frontu Morges”.

Do Polski wrócił wiosną 1939 roku i od razu został aresztowany i internowany przez Niemców. Nie przyjął propozycji kolaboracji. Więziony był w Tarnowie, Krakowie, Berlinie i Poczdamie. 1 marca 1941 r.  ze względu na zły stan zdrowia został zwolniony z nakazem stałego pobytu w Wierzchosławicach pod nadzorem niemieckich władz okupacyjnych. W lipcu 1944 odmówił Niemcom wydania antysowieckiej odezwy do narodu. Tak samo odmówił Sowietom, gdy w 1944 dostał zaproszenie na konferencję dotyczącą powstania Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej.

Po wojnie Witos został przewodniczącym Krajowej Rady Narodowej a od sierpnia 1945  był prezesem  Naczelnego Komitetu Wykonawczego PSL. Zmarł 31 października 1945 w Krakowie. Pochowany został na cmentarzu w Wierzchosławicach.

Podczas uroczystości pogrzebowych w Krakowei, w dniach 3 – 6 listopada utworzono kondukt, który przeszedł pieszo do Wierzchosławic, rodzinnej wioski polityka.

Wincenty Witos został odznaczony w 1921 roku Orderem Orła Białego, ale utracił go za proces brzeski. Medal został zwrócony rodzinie dopiero w 1939 – na mocy amnestii prezydenta RP, Władysława Raczkiewicza. Pośmiertnie został odznaczony Orderem Krzyża Grunwaldu.

Witos napisał m.in. „Wybor pism i artykułów„, trzytomowych „Moich wspomnień„ i najbardziej znanych ”Mojej tułaczki”. Warto przeczytać choćby „Moje wspomnienia. Część 1 (do roku 1918). Znajdziemy tam ważnie i niepopularne dzisiaj myśli, w każdym razie książka odnosi się do ruchu ludowego i historii politycznej Polski, ze szczególnym uwzględnieniem galicyjskiej wsi.

źródło: wikipedia.org; http://www.wosna5.pl/wincenty_witos

Artykuł powstał dzięki wsparciu programu „Dolny Śląsk Pamięta” przez Fundację KGHM

 

PODZIEL SIĘ

ZOSTAW ODPOWIEDŹ