Kszałtowanie Polski Niepodległej – Gabriel Narutowicz: Pomagał ofiarom wojny…pierwszy prezydent RP

Autor: Adam Dulęba (1895-1944) [Public domain lub Public domain], Wikimedia Commons

Gabriel Narutowicz (1865-1922), minister robót publicznych, minister spraw zagranicznych, pierwszy prezydent RP. Inżynier, profesor Politechniki w Zurychu.

Studiował na Uniwersytecie w Petersburgu na Wydziale Matematyczno-Fizycznym i w Zurychu na Politechnice. W 1895 roku przyjął obywatelstwo szwajcarskie, pierwszą pracę, jako konstruktor inżynier otrzymał w Sankt Gallen, potem został szefem sekcji regulacji Renu aby przejść do biura technicznego Kürsteinera. Bardzo szybko zyskał uznanie i sławę w Szwajcarii i Europie swoimi wynalazkami. Zaczęło się od 1896, gdzie został nagradzany na Wystawie Międzynarodowej w Paryżu. Był inicjatorem elektryfikacji Szwajcarii, odpowiadał za budową wielu hydroektrowni – w Kuble, Andelsbuch, Refrain, Monthey, Montjovet, Buitreres, Etzelwerk. Według hydrologów, jego największym dziełem była elektrownia w Mühlebergu.

W latach 1895-1919 pracował w Szwajcarii ale od roku 1914 miał ścisłe kontakty z polskimi organizacjami niepodległościowymi. Coraz częściej odwiedzał Polskę w związku ze studiami i projektami inżynieryjno-elektrycznymi związanymi z regulacją rzek, zwłaszcza Dunajca. Narutowicz chciał zelektryfikować Galicję. W czasie tych podróży robił obliczenia, starał się również o środki finansowe na przeprowadzenie swojej koncepcji.

Pomagał ofiarom wojny w Polsce w ramach Szwajcarskiego Komitetu Generalnego podczas I Wojny Światowej. Należał do Stowarzyszenia La Pologne et la Guerre w Lozannie i redakcji Wydawnictwa Polskich Encyklopedii, zyskiwał popularność wygłaszając odczyty, pisząc artykuły do prasy szwajcarskiej. To zaangażowanie zbliżyło go do idei Józefa Piłsudskiego, jak sie wkrótce okazało na tyle, że Naczelnik Państwa jesienią 1919 roku wysłał Narutowiczowi zaproszenie polskiego rządu aby zaczął odbudowę państwa polskiego. Narutowicz w 1920 objął tekę ministra robót publicznych, kontynuował prace wodne, przede wszystkim na Wiśle i na Sole. W 1922 został ministrem spraw zagranicznych, reprezentował Polskę na konferencji w Tallinie. Dzięki niemu3 marca 1921, został zawarty sojusz z Rumunią. Dążył do wzmocnienia Polski, poprzez zbliżenie z Rosją Radziecką na polu gospodarczym. Sprawdził się jako zręczny minister, gdy przygotował warunki do przeprowadzenia wyborów sejmowych w Galicji Wschodniej, której formalna przynależność do Polski nie była uznawana przez mocarstwa koalicyjne. Wówczas zapobiegł protestom tych państw w związku z rozpisaniem wyborów. Napisał memoriał do Ligi Narodów w sprawie prześladowań ludności polskiej na pograniczu z Niemcami.

W wyborach w 1922 poparł Unię Narodowo-Państwową, tzw. piłsudczyków, sam, bez powodzenia kandydował z listy Państwowego Zjednoczenia na Kresach. W grudniu 1922 przyjął propozycję PSL „Wyzwolenie” i kandydował na urząd prezydenta kraju. Jego zaprzysiężenie odbyło się 11 grudnia 1922 a Naczelnik Państwa 15 grudnia wygłosił toast, który został opublikowany tego samego dnia w Monitorze Polskim.

„Panie Prezydencie Rzeczypospolitej!
Czuję się niezwykle szczęśliwym, że pierwszy w Polsce mam wysoki zaszczyt podejmowania w moim jeszcze domu i w otoczeniu mojej rodziny pierwszego obywatela Rzeczypospolitej Polskiej.
Panie Prezydencie, jako jedyny oficer polski służby czynnej, który dotąd nigdy przed nikim nie stawał na baczność, staję oto na baczność przed Polską, którą Ty reprezentujesz, wznosząc toast: Pierwszy Prezydent Rzeczypospolitej niech żyje!.”

Następnego dnia w warszawskiej Zachęcie Narutowicz został zastrzelony przez Eligiusza Niewiadomskiego, malarza powiązanego z endekami. Uroczystość pogrzebowa Narutowicza odbyła się 19 grudnia 1922 roku. Pochowany został, po zabalsamowaniu ciała, w krypcie katedry Św. Jana w Warszawie. W 1928 mieszkańcy Warszawy ufundowali granitowy sarkofag, złożono w nim maskę pośmiertną, spis prac oraz portret olejny pędzla Władysława Marcinkowskiego.

źródło:www.ipsb.nina.gov.pl

Artykuł powstał dzięki wsparciu programu „Dolny Śląsk Pamięta” przez Fundację KGHM

PODZIEL SIĘ

ZOSTAW ODPOWIEDŹ