Relacja z premiery książki Ewy Kobel i Kamilli Jasińskiej „Wrocław szlakiem pamięci Zesłańców Sybiru. Przewodnik historyczny”

9 lutego br. w Złotnickim Centrum Spotkań we Wrocławiu przy współpracy z Centrum Historii Zajezdnia odbyła się premiera książki Ewy Kobel i Kamilli Jasińskiej „Wrocław szlakiem pamięci Zesłańców Sybiru. Przewodnik historyczny”  

 

Premiera książki „Wrocław szlakiem pamięci Zesłańców Sybiru” autorstwa Ewy Kobel i Kamilli Jasińskiej odbyła się w ramach obchodów 80. rocznicy pierwszej masowej deportacji Polaków w głąb ZSRR. Po uroczystej Mszy świętej w Kościele Najświętszej Maryi Panny Różańcowej na Złotnikach złożono kwiaty przy Ołtarzu Matki Bożej Królowej Polski przy urnie z syberyjską ziemią z mogiły polskiego zesłańca.

Spotkanie z autorkami książki „Wrocław szlakiem pamięci Zesłańców Sybiru. Przewodnik historyczny” Ewą Kobel i Kamillą Jasińską w Złotnickim Centrum Spotkań poprowadził Krzysztof Kunert. Na wstępie powitał przybyłych Sybiraków. Powiedział, że ich obecność to zaszczyt i honor. W spotkaniu uczestniczył również Juliusz Woźny, rzecznik prasowy Centrum Historii Zajezdnia, z którego inspiracji powstała książka. Kunert wspomniał o rocznicy tzw. lutowej deportacji, która miała miejsce w nocy z 9 na 10 lutego 1940 r. Zadał pytanie o jej przyczyny. Ewa Kobel wymieniła tu likwidację elementów propolskich, potencjalnie antyrosyjskich. Powiedziała także o „zadrze” i dyshonorze u Rosjan na punkcie polskiego zwycięstwa z 1920 r. oraz chęci odzyskania wpływów w dawnym zaborze rosyjskim. Woźny dodał, że u genezy zesłań leżała inżynieria społeczna. Chodziło o eliminację kulturalnych elit. Kunert wyraził wtedy zdumienie, dlaczego zsyłano dzieci. Na co rzecznik odpowiedział, że mogły one kontynuować działalność polityczną i społecznikowską rodziców. Kobel dodała o stosowaniu zbiorowej odpowiedzialności przez Rosjan. Kunert zapytał następnie o znaczenie słów „nieludzka ziemia”. Kobel wyjaśniła, że ta figura retoryczna wyraża i opisuje miejsce martyrologii narodu polskiego. Kunert podkreślał rolę matek w życiu codziennym zesłańców. Dziennikarz zadał też pytanie o źródła siły do przetrwania na Syberii. Uczestnicy spotkania akcentowali rolę wiary. W tym kontekście Kamilla Jasińska omówiła symbolikę pomnika przy pl Strzeleckim we Wrocławiu. Kobel zwróciła uwagę na zespolenie u Polaków religijności i patriotyzmu, które pozwalało zachować godność. Kunert zapytał także o przełomowy dla Sybiraków rok 1988. Jasińska opowiedziała o roli Radia Wrocław i red. Urszuli Lubeckiej. Kunert był ciekaw, jak radzono sobie z przymusowym milczeniem na temat zsyłek przez ponad 40 lat. Kobel mówiła o bezpowrotnej utracie dokumentów i relacji. Rzecznik dla porównania przedstawił, że polskich relacji z zsyłek zebrano 1200, a Niemcy od wysiedlonych mają ok .1 miliona. W spotkaniu aktywnie uczestniczyli licznie przybyli Sybiracy, którzy opowiadali swoje wzruszające historie, często łamiącym się głosem.

W Złotnickim Centrum Spotkań można było oczywiście nabyć premierową publikację „Wrocław szlakiem Pamięci Zesłańców Sybiru. Przewodnik historyczny”. Dr Marek Mutor, dyrektor Ośrodka „Pamięć i Przyszłość” – Centrum Historii Zajezdnia we Wrocławiu w tekście „W hołdzie Zesłańcom Sybiru”wyraził nadzieję, że przewodnik zachęci do przypomnienia lub poznania historii Sybiraków, a także odwiedzenia miejsc, które w stolicy Dolnego Śląska upamiętniają Zesłańców. Z kolei dr Ryszard Janosz, wiceprezes zarządu wrocławskiego oddziału Związku Sybiraków w tekście „Sybirackie znaki pamięci” napisał, że publikacja „nie tylko w skrócie przypomina historię zesłań, ale – co dla Sybiraków i ich potomków bardzo ważne – prezentuje miejsca, które we Wrocławiu przypominają o Zesłańcach Sybiru”. Zabiera w ten sposób czytelników „w podróż przez Wrocław właśnie ich śladem”. Janosz apeluje, aby odwiedzając te miejsca pomyśleć o tych, których one upamiętniają. Autorki publikacji Ewa Kobel i Kamilla Jasińska napisały we wstępie, że choć Syberia zajmuje bardzo ważne miejsce w zbiorowej świadomości Polaków to wiedza na temat jej związków z historią Polski jest fragmentaryczna, ogólnikowa, a w młodszym pokoleniu niewystarczająca. Dlatego postanowiły w przewodniku „w syntetyczny i przystępny sposób uporządkować i przypomnieć podstawowe fakty związane z tematyką zsyłek Polaków na Syberię, by na tym tle móc przedstawić znajdujące się na terenie Wrocławia najważniejsze miejsca upamiętniające Zesłańców Sybiru”. W pierwszej części przewodnika autorki przedstawiają  warunki geograficzne Syberii, misję cywilizacyjną Polaków, a przede wszystkim prawne i organizacyjne ramy oraz przebieg i skutki zsyłek. W drugiej – zabierają czytelników, jak piszą, na spacer przez Wrocław szlakiem 11 miejsc upamiętniających Zesłańców Sybiru, a prezentując okoliczności ich powstania wskazują rolę odegraną tu przez Sybiraków. W części trzeciej odnajdziemy Sybiracki Modlitewny Apel Pamięci. W zakończeniu publikacji czytamy: „niniejszy przewodnik nie ma ambicji być ani monografią zesłań Polaków na Sybir ani katalogiem sybirackich znaków pamięci we Wrocławiu. On jedynie sygnalizuje najważniejsze rzeczy i przypomina o tragicznych wydarzeniach, jakie stały się udziałem setek tysięcy naszych rodaków”.

 

Agnieszka Kanclerska

PODZIEL SIĘ