Wrocław: Biegiem przez historię starego Ołbina

Pierwsze wzmianki o wrocławskim Ołbinie, nazywanym Olbino, Olbinus lub Olbinau, pochodzą z XII wieku, ale zapewne był to obszar znany i zasiedlany już wcześniej, skoro w tym czasie zanotowano tutaj znaczne osadnictwo. Trzeba pamiętać, że centralna część miasta znajdowała się wówczas całkiem niedaleko, na Wyspie Tumskiej, na której rezydował książę wraz z dworem oraz biskup.

Z przedmieścia odrzańskiego na Piasek i dalej Tum prowadziły przeprawa i most, którego lokalizacja jest dziś trudna do ustalenia ze względu na to, że dwa dawne koryta rzeki zostały w ciągu wieków zasypane. Resztki takiego starorzecza, zlikwidowanego na początku XIX wieku znajdują się jeszcze w Ogrodzie Botanicznym. Nieopodal przeprawy osiadł wraz ze swoim dworem lennik Bolesława Krzywoustego, komes Mikora, według niektórych źródeł krewny słynnego Piotra Włostowica, fundatora kościoła NMP na Piasku, którego burzliwe dzieje stały się kanwą jednego z pierwszych śląskich utworów literackich.

Rycerz Mikora był postacią nietuzinkową, obracał się w gronie najznamienitszych panów lennych swego czasu, możliwe, iż wraz z Jaksą z Kopanicy wziął udział w wyprawach krzyżowych. W okresie panowania Bolesława Wysokiego, po wydzieleniu dzielnicy śląskiej, wsparł jego akcję fundacyjną i darował przed 1175 rokiem powołanemu przez księcia opactwu cystersów z Lubiąża własny dwór. Z dokumentu tego dowiadujemy się, iż zakonnicy dostali wówczas od komesa ogród, łąkę, pole oraz dochody z jatek mięsnych i  połowu rybnego na znajdującym się w obrębie majątku jeziorze. Posiadłość była więc znaczna, jednak brak badań archeologicznych w zachodniej części Ołbina uniemożliwia rekonstrukcję i określenie bliższego położenia tych zabudowań. Znawcy tematu umieszczają go niedaleko przeprawy przez odnogę Odry.

Na dawnych mapach, na przykład na XVI-wiecznym planie autorstwa Bartłomieja Weihnera, odszukujemy rozległy zielony obszar z jeziorem w centrum, rozciągający się na prawym brzegu Odry, który zapewne pamiętał czasy pierwszego gospodarza. Zapewne jeszcze w XII wieku zbudowano również przy moście karczmę zwaną w źródłach „taberna ad finem pontis”, która przeszła w 1253 roku w ręce mniszek trzebnickich, a funkcjonowała do XIX wieku. Większą część tutejszych posiadłości cystersów lubiąskich przejęło w ciągu XIII wieku miasto, co dało początek trwałemu podziałowi całego Ołbina na obszar należący do opactwa norbertanów, administrowany przez miasto, oraz tzw. Pole Maciejowe, obsługiwane przez klasztor krzyżowców z czerwoną gwiazdą. Dzisiaj nawiązaniem do tego faktu stała się nazwa placu św. Macieja.

Ołbin przecinały dwa wielkie trakty: jeden prowadzący do Trzebnicy i dalej Głogowa, drugi natomiast stanowił drogę do Gniezna. Oba więc łączyły Śląsk z Wielkopolską, będąc znaczącymi szlakami komunikacyjnymi i handlowymi. Główne osie tych dróg zachowały się do dzisiaj. W średniowieczu służyły nie tylko kupcom do przewozu licznych towarów, ale również pędzono tędy bydło do rzeźni, które umiejscowiono w tej części przedmieścia. Po przeniesieniu w XIII wieku organizmu miejskiego na lewy brzeg Odry, gdy lokowany na prawie niemieckim Wrocław nabrał nowego charakteru, całe Przedmieście Odrzańskie znalazło się poza głównym zainteresowaniem władz miejskich. Osadnictwo rozwijało się tutaj powoli, zachowując tradycyjny wygląd drewnianych zabudowań. W XVI wieku, po zburzeniu opactwa ołbińskiego, kiedy samorząd wrocławski przystąpił do realizacji projektu nowoczesnego ufortyfikowania miasta, pomiędzy Ołbinem, a Wyspą Piaskową i brzegami Odry wyrosły nowożytne mury i umocnienia. Utrwaliły one aż do początków XIX wieku pewne odizolowanie tego przedmieścia, gdzie obowiązywał zakaz wznoszenia murowanych budowli. W tym czasie mieszkali tu w ogromnej mierze Polacy, zajmujący się głównie rolnictwem. W 1807 roku dowództwo wojsk napoleońskich, oblegające Wrocław nakazało zburzenie wszystkich fortyfikacji miejskich, co paradoksalnie wyszło miastu na dobre, gdyż zapoczątkowało jego gwałtowny rozwój i industrializację. Skorzystał na tym zjawisku również Ołbin, który zyskał miejski charakter i nowoczesną zabudowę aglomeracyjną, obecną tutaj do dzisiaj.

Anna Sutowicz

PODZIEL SIĘ

ZOSTAW ODPOWIEDŹ