Fortyfikacje Świdnicy – unikalny w Polsce relikt fortyfikacji nowożytnych

Świdnica to miasto w województwie dolnośląskim, siedziba powiatu świdnickiego. Miasto leży historycznie na Dolnym Śląsku, na Przedgórzu Sudeckim, nad rzeką Bystrzycą. Świdnica wchodzi w skład aglomeracji wałbrzyskiej. Po raz pierwszy wzmiankowana jako miasto już 3 września 1267. Niegdyś stolica księstwa świdnicko-jaworskiego.

Burzliwe losy targające miejscowością nie powstrzymywały od ciągłego jego rozwoju. Miasto bowiem, po oderwaniu administracyjnym od Wrocławia, wciąż się rozwijało, budowało i rosło w silę mimo licznych prób podboju i zniszczeń. W latach 1291–1392 Świdnica pełniła funkcję stolicy niezależnego księstwa świdnicko-jaworskiego, którym rządzili książęta piastowscy i które uczynili jednym z najpotężniejszych na Śląsku. Dzięki tym sprzyjającym okolicznościom, Świdnica rozwijała się dosyć szybko. Dynamicznie rozwijało się rzemiosło oraz handel. Budowę murów miejskich z bramami Dzierżoniowska i Strzegomska rozpoczęto już w roku 1285. W XIII i XIV wieku powstały potrójne mury obronne wokół miasta z basztami, bramami i wieżami otoczonymi fosą. Ich pozostałości znajdują sie do dziś w kilku częściach miasta.

Decyzję o budowie twierdzy podjął Fryderyk w 1748 roku i natychmiast rozpoczęto prace. Przebudowano pas średniowiecznych murów, budując w oparciu o jeden z nich potężny wał ziemny o dużej szerokości, chroniony z zewnątrz fosą. Zlikwidowano większość baszt, pozostawiając tylko wieże i basteje chroniące bramy do miasta. Same bramy przebudowano, a jedną z nich przeniesiono. Najsłabsze odcinki pasa wewnętrznego od strony południowej wzmocniono trzema bastionami.

Jednocześnie rozpoczęły się prace przy budowie zewnętrznej linii umocnień: z siedmiu samodzielnych dzieł bojowych – czterech fortów gwiaździstych i trzech redut. Ostatecznie wybudowano pięć fortów i cztery reduty, nie połączone kurynami. Forty składały się z dwóch wałów i reduty, chronionych fosami.

Juz w trakcie budowy, w latach wojny siedmioletniej (1756 – 1763) wrogie armie czterokrotnie oblegały miasto, za każdym razem je zdobywając. Wowczas pruskie władze wojskowe przystąpiły do modernizacji i rozbudowy fortyfikacji.

Prace te nie wpłynęły zasadniczo na poprawę obronności twierdzy. W 1761 roku (30.09. – 1.10.) Austriacy ponownie nocnym szturmem zdobyli twierdzę, atakując wszystkie forty jednocześnie. Prusacy odzyskali miasto rok później po zwycięskiej bitwie pod Lutomią i długim oblężeniu twierdzy (22.08. – 9.10).

Po zakończeniu wojny siedmioletniej ponownie podjęto prace naprawcze i modernizacyjne. Doświadczenia wynikające z eksploatacji twierdzy świdnickiej zostały szeroko zastosowane w innych twierdzach pruskich. Jednak fortyfikacje po modernizacjach nie okazaly sie trudne do zdobycia. W 1806 r. wojska napoleońskie nie miały żadnych trudności ze zdobyciem miasta. Na rozkaz Napoleona wysadzono wszystkie flesze, hangary oraz dwa forty, przebudowane na baterie kazamatowe. Po wyparciu Francuzów w 1813 r. władze pruskie ponownie podjęły prace renowacyjne, jednak wobec niewielkiej przydatności strategicznej twierdzy zarzucono je. 4 października 1866 roku po zwycięstwie w wojnie z Austrią Świdnica została ogłoszona miastem otwartym, po czym 1 maja 1867 roku rozpoczęto burzenie fortyfikacji, które trwało do końca XIX wieku.

Do dziś zachowały się resztki niektórych obiektów fortecznych i tworzą one unikalny w Polsce relikt zespołu bramnego wczesnych fortyfikacji nowożytnych. Zwiedzając miasto natkniemy się na pozostałości Fortu Szubieniczego, Jawornickiego, Ogrodowego czy Redut: Kościelnej, Ogrodowej oraz Wodnej, flesze Szubieniczą, Jawornicką, Ceglaną i Nowomlynską. Zachowały się też resztki dawnych hangarów.

Publikacja powstała dzięki wsparciu Fundacji KGHM Polska Miedź

 

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj