Jeszcze w trakcie wojny obronnej 1939 roku zaczęły tworzyć się pierwsze organizacje konspiracyjne, nawiązujące swoimi tradycjami do czasów powstania styczniowego. Szczególnie znana jest Służba Zwycięstwu Polski, potem przekształcona w Związek Walki Zbrojnej – podporządkowane rządowi RP na uchodźstwie i powiązane z obozem sanacyjnym. Jednak warto przypomnieć, że istniały również inne ugrupowania.
Stronnictwo Narodowe, wywodzące się z endecji i nawiązujące do dorobku Romana Dmowskiego, było de facto najsilniejszą partią polityczną międzywojennej Polski. Jednak po przewrocie majowym nie odgrywało w życiu politycznym kraju większej roli, wobec przejęcia władzy przez marszałka Piłsudskiego i jego zwolenników (sanację).
W dniu 13 października 1939 roku, czyli 78 lat temu, przedstawiciele Stronnictwa Narodowego powołali Armię Narodową. Nazwa kilkakrotnie ulegała zmianie: Organizacja Wojskowa Stronnictwa Narodowego, Narodowe Oddziały Wojskowe i wreszcie od 1 lipca 1941 roku Narodowa Organizacja Wojskowa. NOW uznawała rząd londyński, a do 1942 roku w jej szeregach było 80 tys. osób.
Narodowcy tworzyli oddziały wojskowe, biorące udział w akcjach sabotażowych i dywersyjnych. Ale nie tylko – rozpracowywali okupanta i jego konfidentów, zajmowali się pozyskiwaniem broni, amunicji i pieniędzy, kolportowali prasę podziemną i pomagali Żydom.
Organizacja uległa następnie podziałom. W 1942 roku, po przekształceniu ZWZ w Armię Krajową, część NOW podporządkowała się dowódcy AK gen. Stefanowi Roweckiemu. Rozłamowcy utworzyli natomiast Narodowe Siły Zbrojne (NSZ), które walczyły z okupantem zarówno niemieckim, jak i sowieckim.
Artykuł powstał dzięki pomocy Fundacji KGHM Polska Miedź
