204 lata temu, 19 października 1813 roku, poległ książę Józef Poniatowski – jeden z największych wodzów w historii Polski i marszałek Francji.
Książę Józef pochodził z arystokratycznego rodu Poniatowskich herbu Ciołek. Był synowcem (synem brata) ostatniego króla Rzeczypospolitej Stanisława Augusta. Późniejszy marszałek Francji urodził się w 1763 roku w Wiedniu, młodość spędził w Austrii i w szeregach jej wojsk brał udział w wojnie z Turcją. Karierę w służbie Habsburgów przerwał… stryj Stanisław August, wzywając Józefa do ojczyzny, gdzie wstąpił do polskiego wojska.
Poniatowski wziął udział w wojnie z Rosją w obronie konstytucji 3. maja, w 1792 r. wygrał bitwę pod Zieleńcami i jako pierwszy został odznaczony orderem Virtuti Militari przez króla. Następnie walczył w insurekcji kościuszkowskiej. Po trzecim rozbiorze i upadku państwa wycofał się z życia politycznego na 10 lat.
Gdy w 1806 r. Napoleon Bonaparte proklamował Księstwo Warszawskie, Józef Poniatowski został ministrem wojny, a potem naczelnym dowódcą sił zbrojnych księstwa. Z sukcesami walczył w 1809 r. przeciwko Austrii, wsławiając się odwagą i bohaterstwem. Obronił państwo, a nawet dokonał udanej inwazji na terytorium wroga i doprowadził do powiększenia Księstwa Warszawskiego o zachodnią Galicję z Krakowem.
Przez cały ten czas polski książę pozostawał lojalnym sojusznikiem Napoleona. Nie zważał na zaborców, którzy kusili go możliwością zdobycia polskiej korony. Uczestniczył w nieudanej wyprawie cesarza Francuzów na Rosję w 1812 r. Poniatowski prędko piął się w hierarchii, stanął na czele korpusu. Gdy Wielka Armia poniosła klęskę, nie porzucił Bonapartego i zajął się odtworzeniem polskich wojsk. Udał się do Saksonii, by wziąć udział w kontrofensywie francuskiego imperatora.
W dniach 16-19 października 1813 r. walczył w bitwie pod Lipskiem, tzw. Bitwie Narodów, która przesądziła o losie Napoleona. W trakcie całej kampanii Poniatowski ponownie wykazał się wielką odwagą, prowadząc liczne szarże kawaleryjskie. Pierwszego dnia bitwy Polak został w dowód swoich zasług mianowany marszałkiem Francji jako jedyny cudzoziemiec. Zadaniem księcia była osłona wycofujących się wojsk francuskich. Kilkakrotnie raniony, ledwo już trzymając się w siodle, usiłował przekroczyć rzekę Elsterę. Ostrzelany (być może omyłkowo przez Francuzów), Józef Poniatowski runął wraz z koniem w odmęty i utonął.
Szczątki polskiego wodza zostały odnalezione i pochowane w Lipsku. Prędko jednak przeniesiono je do Warszawy, a w 1817 r. książę Józef spoczął w katedrze na Wawelu.
Artykuł powstał dzięki pomocy Fundacji KGHM Polska Miedź
