Czesław Czaplicki (1922-2006), „ps. Ryś”. Był kierownikiem organizacyjnym Komendy NSZ w powiece przesmyckim – skąd pochodził – oraz zastępcą dowódcy oddziału Akcji Specjalnej. W Armii Krajowej wsławił się akcjami sabotażowymi i dywersyjnymi. Dowodził Leśnymi w ramach II Okręgu NSZ Mazowsze Północ. Był współorganizatorem uwolnienia 42 więźniów z katowni ubeckiej w Krasnosielcu. Akcję przeprowadzono z oddziałem Romana Dziemieszkiewicza ps. „Pogoda”, 1 na 2 maja 1945 roku żołnierzy NSZ, AK, BCH, których Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa miał przewieźć w głąb ZSRR.
Po II wojnie światowej przed bezpieką ukrywał się pod nazwiskami Zbigniew Chodkowski i Zbigniew Czesław Rylski. Często zmieniał miejsce pracy i pobytu. Udawało mu się przez 18 lat. Funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa namierzyli go 8 marca 1963 we Wrocławiu. Przebywał w areszcie śledczym na ul. Rakowieckiej w Warszawie i tam skazany 17 czerwca 1964 na 15 lat więzienia. Wyrok – z tytułu amnestii – został zmniejszony do pięciu lat przez Sąd Najwyższy. Wrócił do Wrocławia, pracował, studiował i zajmował się działalnością społeczną. Był aktywnym uczestnikiem Solidarności ’80. Uwięziony w Wigilię 1981 we Wrocławiu. Został internowany dwa tygodnie później do obozu w Darłówku. Przebywał tam do 13 lipca 1982.
Czesław Czaplicki w 1986 roku był założycielem Polskiej Ligi Obrony Praw Człowieka. Jest autorem wspomnień pt. Poszukiwany listem gończym oraz Wolność przyszła później. A także Podziemia niepodległościowe 1939–1956. AK-WiN, NSZ-NZW. Część II (1999). Czaplicki publikował swoje teksty w czasopismach kombatanckich, organizował dolnośląskie struktury Związku Żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych, od 2000 przewodniczył Radzie Naczelnej Związku. Udzielał się również w innych organizacjach kombatanckich, m.in. jako przewodniczący Oddziału Dolnośląskiego Stowarzyszenia Polskich Kombatantów w Kraju oraz członek Zarządu Głównego tej organizacji. Był również wiceprezesem Zarządu Regionu Dolnośląskiego Zjednoczenia Chrześcijańsko-Narodowego we Wrocławiu i członkiem Rady Naczelnej ZChN oraz członkiem Rady Regionu Dolnośląskiego Akcji Wyborczej Solidarność a potem członkiem Rady Naczelnej Chrześcijańskiego Ruchu Samorządowego.
Odznaczony m.in. Krzyżem Srebrnym Virtuti Militari V kl. (1945, zweryfikowano w 1992) oraz pośmiertnie Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (2006).
Dzięki niemu 21 stycznia 1997 Sąd Apelacyjny w Warszawie unieważnił komunistyczne wyroki Sądu Wojewódzkiego i Sądu Najwyższego z 1964.
Artykuł współfinansowany przez Fundacje KGHM Polska Miedź
