Stanisław Kasznica – ostatni komendant NSZ. W trakcie śledztwa był torturowany ze szczególnym okrucieństwem. Został skazany na śmierć i rozstrzelany

fot. zdjęcie ilustracyjne / ze zbiorów Czesława Czaplickiego

Stanisław Kasznica, ostatni komendant Narodowych Sił Zbrojnych, urodził się we Lwowie w 1908 roku. Pochodził z rodziny inteligenckiej z Galicji. Zarówno ojciec, jak i dziadek byli profesorami.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości rodzina przeniosła się do Warszawy, a następnie do Poznania. W stolicy Wielkopolski Kasznica ukończył gimnazjum, a także studia prawnicze. Odsłużył wojsko we Włodzimierzu Wołyńskim, następnie pracował jako radca prawny, wreszcie został adwokatem. Politycznie związany był z prawicą narodową – działał w Obozie Wielkiej Polski, potem w Obozie Narodowo-Radykalnym. Kontynuował w ten sposób tradycje rodzinne, bowiem jego ojciec – również imieniem Stanisław – działał w endecji i był senatorem (wycofał się z życia politycznego po przewrocie majowym).

W sierpniu 1939 roku został zmobilizowany. W wojnie obronnej walczył w szeregach Wielkopolskiej Brygady Kawalerii. Miał stopień podporucznika, dowodził plutonem artylerii konnej. Bił się nad Bzurą (tu zginął jego brat Jan), przedarł się do oblężonej Warszawy. Po kapitulacji stolicy uniknął niewoli i rozpoczął działalność konspiracyjną, współtworząc Związek Jaszczurczy powiązany z obozem narodowym. Gdy powstały Narodowe Siły Zbrojne, należał do Tymczasowej Narodowej Rady Politycznej tej organizacji.

W powstaniu warszawskim walczył na Ochocie. Opuścił stolicę wraz z cywilami i przeniósł się do Częstochowy. W NSZ przechodził kolejne szczeble hierarchii. Wiosną 1945, pełniąc obowiązki komendanta Inspektoratu Ziem Zachodnich, zorganizował kilka organizacji mających działać na rzecz niepodległości ojczyzny. Był to Armia Polska, Pokolenie Polski Niepodległej i Legia Akademicka.

Od sierpnia 1945 do lutego 1947 roku Kasznica pełnił obowiązki komendanta głównego NSZ. Podporządkował się Narodowemu Zjednoczeniu Wojskowemu. W konspiracji posługiwał się wieloma pseudonimami: „Stanisław Wąsacz”, „Wąsowski”, „Przepona”, „Służa”, „Maszkowski”, „Borowski”, „Stanisław Piotrowski”. W NSZ miał stopień podpułkownika.

W lutym 1947 roku wpadł w ręce bezpieki i osadzony w osławionym więzieniu mokotowskim. W trakcie śledztwa był torturowany ze szczególnym okrucieństwem. Został skazany na śmierć i rozstrzelany 12 maja 1948 roku. Ciało, ubrane w mundur niemieckiego Wehrmachtu, pogrzebano w zbiorowej mogile. Jego szczątki odnaleziono dopiero w 2012 roku podczas badań IPN na tzw. Łączce. W 2015 roku odbył się uroczysty pogrzeb Stanisława Kasznicy w Panteonie-Mauzoleum Żołnierzy Wyklętych-Niezłomnych, a jego nazwiskiem nazwane są ulice w Warszawie, Krakowie i Poznaniu. Wyrok sądu wojskowego został unieważniony.

Artykuł powstał dzięki wsparciu Gminy Wrocław

PODZIEL SIĘ

ZOSTAW ODPOWIEDŹ