Ppłk Stanisław Oleksiak (1924 – 2018), ps. Kozic. Partyzant Armii Krajowej, uczestnik akcji Burza”. Po wojnie był więźniem politycznym, działaczem środowisk kombatanckich. Od 2010 roku był prezesem Zarządu Głównego Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej.
Stanisław Oleksiak oficjalną wiedzę w Szkole Głównej Handlowej w Siedlcach, w zakresie szkoły średniej, uzupełniał na tajnych kompletach. Do osiągnięcia pełnoletności zajmował się nasłuchem radiowym. Radio było zakonspirowane w domu rodzinnym, słuchał audycji radia francuskiego w Tuluzie, które nadawało po polsku. Oleksiak dostarczał meldunki a także redagował teksty, które drukowano w konspiracyjnym piśmie „Przedświt” w Obwodzie Armii Krajowej „Sęp-Proso” Sokołów Podlaski. W 1942 roku zdał maturę, wtedy został przyjęty do partyzantki. Brał udział w wielu akcjach dywersyjnych, m.in. w Sokołowie został spalony Urząd Pracy – arbeitsamt. Wtedy też przybrał sobie pseudonim „Kozic”.
W 1943 roku wraz z oddziałem partyzanckim Konfederacji Narodu wyruszył na Ziemię Białostocką i dalej, za Niemen. Został żołnierzem 1. kompanii III bat. UBK 77. Pułku Piechoty Armii Krajowej, pod dowództwem por. Stanisława Karolkiewicza „Szczęsny”. Działał na Podlasiu razem ze swoimi braćmi: Henrykiem „Wichura” i Marianem „Sęp”.
W 1944 brał udział w akcji „Burza”, w Okręgach Nowogródzkim i Wileńskim, która miała na celu wyzwolenie ziem polskich spod okupacji niemieckiej na terenach wschodnich. Oleksiak brał również udział w operacji „Ostra Brama”, chodziło o wyzwolenie Wilna a potem jego utrzymanie. Jednak partyzantom nie udaje się zdobyć Wilna. Czerwonoarmiści ich rozbrajają. Żołnierze są aresztowani, niektórzy wywożeni do łagrów, do Kaługi. Stanisław Oleksiak unika represji, wraca na Podlasie. Dostaje przydział do Komendanta Obwodu Bielsk Podlaski „Koryckiego”. Zostaje dowódcą specjalnego oddziału dyspozycyjnego komendy. Na tych terenach partyzanci toczyli potyczki z ubowcami i oddziałami NKWD. W jednej z bitew, 4 października 1944 roku, we wsi Perlejewo Oleksiak został ranny podczas starcia z oddziałami UB. Został potajemnie zawieziony do siedleckego szpitala ale ktoś powiadomił władze. Funkcjonariusze UB aresztowali Stanisława Oleksiaka. Siedział w areszcie w Siedlach w czasie śledztwa a potem skazany przez z Wojskowy Sąd Rejonowy w siedleckim więzieniu. Był jedną z ofiar tzw. procesu kiblowego. Cała procedura odbywała się w celi a więźniów sadzano na wiadrze. Stanisław Oleksiak w więzieniu przebywał do czerwca 1945 roku. Zaraz wyjechał do Warszawy i zgłosił się do dowódcy „Szczęsnego”. Od lipca rozpoczął służbę w jednostce osłonowej komórki wywiadu „Pralnia II” pracującej dla Dowództwa Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Tam został znowu aresztowany. Wojskowy Sąd Rejonowy pozbawia go wolności na 10 lat. Karę odbywa w więzieniu na ul. Rakowieckiej, we Wronkach, następnie w Sierszy Wodnej w kopalniach węgla i Brzeszczach. Na wolność wychodzi warunkowo w grudniu 1954 roku. Wraca do Warszawy.
Przyjaciele z lasu pomagają w zatrudnieniu w bazie gospodarczej Stowarzyszenia PAX. Spotkał tam żołnierzy Polski Walczącej – Armii Krajowej, NSZ-tu. Dzięki prezesowi PAX-u Bolesławowi Piaseckiemu, pracę znaleźli członkowie konspiracji cywilnej i wojskowej, z okresu okupacji niemieckiej i walki z komunistami. Ponownie zdaje maturę, zostaje studentem Prawa Uniwersytetu Warszawskiego. Z tytułem magistra rozpoczyna pracę w Instytucie Wydawniczym PAX, późniejszy „IncoVeritas”. Ostatnie miejsce pracy to Zakład Chemii Budowlanej „Inco”, skąd w roku 1993 odchodzi na emeryturę. Wtedy zaczyna intensywniej działać w związkach kombatanckich.
Otrzymał Medal „Pro Patria”, „za szczególne zasługi w kultywowaniu pamięci o walce o niepodległość Ojczyzny”. Był Kawalerem Orderu Wojennego Virtuti Militari. Został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski i Krzyżem Walecznych. Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa przyznała ppłk Stanisławowi Oleksiakowi Złoty Medal Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej.
źródło: https://ipn.gov.pl/pl/
Artykuł powstał dzięki wsparciu programu przez Gminę Wrocław
