Józef Haller von Hallenburg (1873 – 1960). Uczestnik trzech wojen : wojny polsko -bolszewickiej, I i II wojny światowej. Generał broni Wojska Polskiego, Naczelny Dowódca wszystkich Wojsk Polskich, komendant Legionów Polskich, minister bez teki w drugim rządzie Władysława Sikorskiego.
Józef Haller w stopniu podporucznika rozpoczął służbę w 11 pułku artylerii polowej we Lwowie, następnie w Krakowie, Stanisławowie i ponownie we Lwowie – w 31 pułku artylerii. Awanse następowały szybko, był też twórcą reformy nauczania wojskowego. Dzięki niemu wprowadzono język polski do szkół oficerskich.
Po wystąpieniu z wojska Haller udzielał się społecznie w ruchu spółdzielczym, skautowym i Towarzystwem Gimnastycznym „Sokół”. Towarzystwo Kółek Rolniczych w 1912 roku powierzyło mu stanowisko inspektora. W tym samym roku został instruktorem wojskowym: zakładał drużyny Sokoła, organizował tajne kursy żołnierskie, podoficerskie i oficerskie dla młodzieży polskiej. Był jednym z współtwórców wzorów oznak i terminów harcerskich, z których wiele obowiązuje do dzisiaj. Historycy uznają jego zasługi w zaprojektowaniu Krzyża Harcerskiego, który łączy cechy Krzyża maltańskiego z polskim krzyżem Virtuti Militari.
W czasie I Wojny Światowej organizował Legion Wschodni we Lwowie, następnie objął dowództwo nad żołnierzami, którzy chcieli kontynuować walkę z Rosją w Legionach Polskich. Walczył w Karpatach Wschodnich, stawiając opór wojskom rosyjskim w dostępie do Węgier. W 1915 roku awansował do stopnia pułkownika. Niedługo potem, w czasie podróży miał poważny wypadek samochodowy. Rok później był w składzie Rady Pułkowników, skupiającej dowódców jednostek legionowych, będącej w opozycji do pro-austriackiej Komendy Legionów. Otrzymał ponownie przydział i został dowódcą II Brygady Legionów Polskich. Brał udział w Bitwie pod Rarańczą i pod Kaniowem. W międzyczasie został awansowany na generała.
Od lipca 1917 roku był członkiem Komitetu Narodowego Polskiego, a od października rozpoczął formowanie armii polskiej, złożonej z Polaków służących w wojsku francuskim, byłych polskich jeńców wojennych z armii austro-węgierskiej i niemieckiej (około 35 000) oraz Polonii z USA i Brazylii (około 22 000). W sumie było 68 000, kompletnie uzbrojonych – dzięki Francji – żołnierzy. Armia Hellera zwana również Błękitną Armią, została uznana przez państwa Ententy za samodzielną, sojuszniczą i jedyną współwalczącą armię polską. Żołnierze walczyli z Niemcami na froncie zachodnim. Do Polski wrócili w połowie 1919 roku. Generał Haller przywitany jak bohater narodowy, otrzymał tytuł Honorowego Obywatela m.st. Warszawy.
Generał Haller w październiku 1919 roku, zgodnie z ustaleniami Traktatu Wersalskiego, przejmował Pomorze. W Pucku,10 lutego 1920 roku z ministrem spraw wewnętrznych Stanisławem Wojciechowskim oraz nową administracją Województwa Pomorskiego, dokonał symbolicznych zaślubin z Bałtykiem. W tym samym roku w czasie Bitwy Warszawskiej dowodził Frontem Północnym. W dwudziestoleciu międzywojennym pełnił funkcje administracyjne a po wybuchu II Wojny Światowej wyjechał do Francji, gdzie generał rządu Władysław Sikorski powierzył mu funkcję ministra bez teki. W latach 1940 – 1943 w Anglii, w Polskim Rządzie na Uchodźstwie pełnił funkcję Ministra Oświaty. Do Polski już nie wrócił. Został pochowany na cmentarzu Gunnersbury. Jego prochy zostały przywiezione do kraju w 1993 roku i spoczęły w krypcie w kościele garnizonowym św. Agnieszki w Krakowie.
Generał Józef Haller został odznaczony Orderem Orła Białego, Krzyżem srebrnym Orderu Virtuti Militari, Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Walecznych – czterokrotnie, Odznaką Pamiątkową „Krzyż Kaniowski”, Odznaką Orła Harcerskiego ZHP, Medalem pamiątkowym byłej Armii gen. Hallera, i inne. Część z nich posiada Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.
Józef Haller został patronem polskiego okrętu wojennego – kanonierki „Generał Haller”, a także wielu polskich szkół, skwerów i ulic. Senat RP ustanowił rok 2017 Rokiem Józefa Hallera a NBP wyemitował dwie kolekcjonerskie monety. Od 2005 roku Stowarzyszenie Rekonstrukcji Historycznej 51 pułku piechoty Strzelców Kresowych z Iłży utrwala tradycje hallerowskie.
źródło: wikipedia.org
Artykuł powstał dzięki wsparciu programu przez Gminę Wrocław
