W sierpniu 1920 Niemcy byli przekonani, że wojska bolszewickie lada chwila zmiotą państwo polskie, a zatem nie tylko należy siłą zdusić polski ruch narodowy, ale dodatkowo odebrać Wielkopolskę i Pomorze. Tym samym nasilali terror, co wywołało spontaniczną reakcję śląskich Polaków. Wydarzenia potoczyły się błyskawicznie. Najwcześniej, bo 18 i 19 sierpnia, powstaniem objęte zostały rozległe tereny okręgu przemysłowego oraz w powiecie tarnogórskim. Zaraz po tym w wir walk powstańczych wciągnięte zostały zamieszkane niemal wyłącznie przez Polaków powiaty pszczyński, rybnicki i raciborski.
Walki przybrały z miejsca zaciekły i gwałtowny charakter. W Mysłowicach powstańcy zdobywali szturmem niemieckie punkty oporu w których uporczywie broniło się kilkuset policjantów i bojówkarzy pod dowództwem kpt. Schulte-Tiggesa. Udało się przy tym zdobyć duże ilości broni i amunicji. Pod osłoną nocy z 18 na 19 sierpnia zaatakowano posterunki policji i urzędy w wielu miejscowościach, od razu nadając powstaniu szeroki rozmach. Gwałtowność uderzeń powstańczych zaskoczyła Niemców. Zacięte walki toczyły się w hucie „Baildon”, hucie „Pokój”, w Chorzowie, Wodzisławiu, w kopalni Hołdunów, oraz w innych miejscach. Wkrótce się okazało, że Drugie Powstanie miało większy zasięg terytorialny i było bardziej masowe niż Pierwsze.
Uniknięto żywiołowości, a powstańcze akcje bojowe przybrały skoordynowany charakter. Powstańcy natychmiast zaatakowali newralgiczne obiekty, przerwali sieć telekomunikacyjną i w wyniku zdecydowanych uderzeń wyeliminowali z dalszych walk siły niemieckiej policji. Oddziały alianckie, zaskoczone błyskawicznym rozwojem wydarzeń oraz postawa ludności polskiej, zajęły wyczekujące stanowisko. Tymczasem na terenach wyzwolonych ludność polska samorzutnie organizowała ogniwa władzy polskiej, jak Komitety Samoobrony i Straże Obywatelskie. W zasadzie dopiero w nocy z 19 na 20 sierpnia dowództwo POW G.Śl. podjęło post factum decyzje o rozpoczęciu zbrojnego powstania.
Zaskoczeni Niemcy nie zdołali zmobilizować i rozwinąć swych sił. Walec natarcia powstańczego po opanowaniu okręgu przemysłowego i powiatów południowych, przesuwał się w kierunku północnym i zachodnim, docierając nawet na tereny położone na lewym brzegu Odry, gdzie w trójkącie Brzeźnica-Grzegorzowice-Ciechowice powstanie trwało najdłużej, bo do godzin wieczornych 27 sierpnia.
Powstańcy zawdzięczali swe sukcesy w znacznym stopniu zastosowaniu giętkiej, nowej i bardzo skutecznej taktyki. Rozległe tereny wiejskie o zdecydowanej przewadze ludności polskiej opanowali szybko, niemal bez przelewu krwi. Wobec dużych miast, gdzie liczna była napływowa ludność niemiecka i stacjonowały garnizony alianckie, powstańcy zastosowali elastyczną i efektywną taktykę blokady. Nie dopuszczając zaopatrzenia, kontrolując komunikację, dopływ gazu, energii elektrycznej i wody mogli oddziaływać skutecznie na nastroje ludności miejskiej. W ten sposób w pierścieniu powstańczej blokady znalazły się, miedzy innymi: Katowice, Bytom, Królewska Huta (Chorzów), Zabrze, Gliwice, Tarnowskie Góry i Rybnik.
Imponujący rozmach powstania sprawił, że stan głębokiego napięcia ogarnął polską ludność w północnych powiatach rolniczych: opolskim, oleskim i kluczborskim. I tak na przykład w powiecie opolskim ośrodkiem ruchu powstańczego były okolice Opola, gdzie pod dowództwem Szymona Koszyka chwycili za broń mieszkańcy Grudy, Walidrogi, Gosławic, Zasady, Luboszyc Grościc. Jednakże walki podjęto tu zbyt późno, bo po 25 sierpnia i miały one charakter jedynie manifestacji zbrojnej.
Na skutek powstania rozwijająca się z rozmachem niemiecka ofensywa manifestacji i terroru pod hasłami żądającymi pozostania Górnego Śląska w granicach Niemiec bez plebiscytu została bardzo znacząco zahamowana. Straty powstańcze według obliczeń szacunkowych dokonanych na podstawie raportów i meldunków przesłanych do dowództwa POW G.Śl. wyniosły 150 – 180 poległych, co można uznać za marginalne na ogólną liczbę ok. 20 tys. Osób biorących udział w walkach po stronie polskiej.
Publikacja powstała dzięki wsparciu Fundacji KGHM Polska Miedź
