ALEKSANDA SZCZERBIŃSKA – żona Marszałka Piłsudskiego… zaciągnęła się do Legionów Polskich


Aleksandra Piłsudska z domu Szczerbińska, nazywana „Towarzyszką Olą”, urodziła się 12 grudnia 1882 r. w Suwałkach, zmarła 31 marca 1963 r. w Londynie. Była sufrażystką, rewolucjonistką, działaczką PPS i POW, odznaczona Orderem Virtuti Militari. Została drugą żoną Józefa Piłsudskiego.

Rodzicami Aleksandry byli Piotr Szczerbiński, urzędnik magistratu oraz Karolina Truskolaska. Po śmierci rodziców opiekowała się nią babcia Karolina Zahorska oraz ciotka Maria Zahorska. Dziewczyna ukończyła w 1901 r. gimnazjum w Suwałkach, a następnie uczęszczała na kursy handlowe oraz rozpoczęła studia na Uniwersytecie Latającym. W 1903 r. podjęła pracę w fabryce wyrobów skórzanych na Woli w charakterze urzędniczki.

W roku 1904 wstąpiła do PPS przyjmując na potrzeby konspiracyjne pseudonim „Ola”. Szybko zaangażowała się w działalność patriotyczną biorąc udział w akcjach agitacyjno-propagandowych, czy organizując żeńskie koło PPS na Bródnie. Już na początku partyjnej działalności zwróciła na siebie uwagę swoją odwagą i zaangażowaniem. Wzięła udział w manifestacji przeciwko wojnie rosyjsko-japońskiej, która odbyła się na placu Grzybowskim. „Ola” wraz z kilkoma towarzyszkami miała za zadanie ukryć broń w kościele. Aleksandra szybko przejęła stery w Organizacji Bojowej kobiet. To ona odpowiadała za transport broni, zadania logistyczne, takie jak rozpoznanie terenu, czy organizacja zakwaterowania. W 1907 r. otrzymała rozkaz przygotowania napadu na bank w Kijowie. Tam też zbliżyła się z poznanym rok wcześniej Piłsudskim. Człowiek, do tej pory uważany przez nią za mentora, nieosiągalny, bo przecież żonaty, wyznał jej miłość. Szczerbińska nie odrzuciła tego uczucia i przez kilkanaście lat zmuszona była czekać, by zostać żoną Naczelnika. Ostatecznie akcja w Kijowie nie powiodła się. W tymże samym roku „Ola” została aresztowana przez policję Rosyjską w Warszawie, ale ostatecznie zwolniono ją z braku dowodów. Rok później wzięła udział w udanej akcji pod Bezdanami w okolicach Wilna. Oddział zaatakował pociąg pocztowy zmierzający do Petersburga, w którym były przewożone pieniądze. Zdobyte środki przeznaczono na powstający Związek Walki Czynnej.

Po wybuchu I wojny światowej Szczerbińska zaciągnęła się do Legionów Polskich. Przydzielono ją do oddziału wywiadowczo-kurierskiego, którego została komendantką. Po jego rozwiązaniu była zaangażowana w działalność konspiracyjną na terytorium okupacji pruskiej. Działalność w POW ściągnęła na nią problemy. W listopadzie 1915 r. została aresztowana przez Niemców i internowana w obozie w Szczypiornie, skąd zwolniono ją w 5 listopada 1916 r. Po powrocie do Warszawy nie zrezygnowała z działalności w POW. Robiła to, co potrafiła najlepiej – działała jako kurier materiałów wybuchowych i wywiadowca.

Szczerbińska przez cały czas utrzymywała bliskie stosunki z Piłsudskim, któremu urodziła 7 lutego 1918 r. córkę Wandę, a 28 lutego 1920 r. córkę Jadwigę. Ówczesna żona Naczelnika Państwa nie zgadzała się na rozwód. Dopiero po jej śmierci Piłsudski poślubił Aleksandrę 25 października1921 r. w Belwederze. Jednak i to małżeństwo nie pozostało bez skazy. Piłsudski przebywając na Maderze na przełomie 1931/1932 zbliżył się z lekarką Eugenią Lewicką. Po jego powrocie Aleksandra kategorycznie zażądała, aby mąż zerwał z tą kobietą wszelkie kontakty. Tak też się stało. Odrzucona i upokorzona Lewicka w geście rozpaczy popełniła samobójstwo.

W czasie międzywojennym Szczerbińska zajmowała się działalnością społeczną. W roku 1926 r. zasiadła kapitule Orderu Virtuti Militari. Pozyskiwała środki na stowarzyszenie „Nasz dom”, organizowała szkoły i przedszkola dla dzieci rodzin wojskowych, wspierała bezdomnych, zakładała świetlice dla dzieci. Udzielała się także w Unii Obrończyń Ojczyzny, a także piastowała funkcję przewodniczącej komisji rewizyjnej obywatelskiego Komitetu Akcji Pomocy Zimowej.

Po wybuchu II wojny światowej udało jej się wraz z córkami opuścić kraj i dostać na wyspy brytyjskie. Tam też doczekała końca swoich dni. Jej ciało spoczęło na Cmentarzu North Sheen, a 28 października 1992 r. jej prochy pochowano w rodzinnym grobowcu na warszawskich Powązkach.

Publikacja powstała dzięki wsparciu Fundacji KGHM Polska Miedź

PODZIEL SIĘ

ZOSTAW ODPOWIEDŹ