GUSTAW HERLIN-GRUDZIŃSKI: Aresztowany przez NKWD i osadzony w Gułagu


Gustaw Herling-Grudziński urodził się 20 maja 1919 r. w Kielcach, zmarł 4 lipca 2000 r. w Neapolu. Był jednym z najwybitniejszych przedstawicieli literatury polskiej na emigracji, publicystą, eseistą, żołnierzem, zwolennikiem PPS. Aresztowany przez NKWD i osadzony w Gułagu. Krytyk dyktatury komunistycznej w Polsce i Europie Środkowo-Wschodniej. Uhonorowany Orderem Virtuti Militari i Orderem Orła Białego.

Gustaw urodził się w żydowskiej rodzinie jako Gecel (vel Gustaw) Herling (vel Grudziński). Jego rodzicami byli Jakub (Joska) Herling vel Grudziński i Dorota (vel Dobrysia) z domu Bryczkowska. Rodzina Herlingów pomimo zamieszkiwania Kielc spędzała dużo czasu na folwarku w Skrzelczycach, gdzie posiadali folwark. Po jego sprzedaży osiedlili się w Suchedniowie, w którym nabyli młyn i duży dom. Grudziński ukończył Gimnazjum im. Mikołaja Reja w Kielcach, a następnie wbrew woli ojca, który zalecał mu naukę w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, zdecydował się na studia z filologii polskiej na Uniwersytecie Warszawskim. W tym też czasie pisywał do czasopism „Nowy Wyraz”, „Ateneum”, „Pion”. Ponadto był również redaktorem tygodnika „Orka na Ugorze”.

Po wybuchu II wojny światowej wraz z kolegami założył jedną z pierwszych organizacji konspiracyjnych – Polską Ludową Akcję Niepodległościową (PLAN), której szefował przez dwa miesiące. Następnie wyjechał do Lwowa, a później do Grodna. W 1940 r. planował przedostać się na Litwę, jednak osoby, które miały mu w tym pomóc okazały się być na usługach NKWD. Grudziński został aresztowany, a po ekspresowym procesie skazany na 5 lat pobytu w obozach. Po pobycie w więzieniach w Witebsku, Leningradzie, i Wołogodzkie został umieszony w łagrze w Jarcewie. Obóz opuścił 20 stycznia 1942 r. na mocy obowiązującego od pół roku układu Sikorski-Mrajski. Swoją wstrząsającą historię przeżytą w obozie opisał później w książce „Inny świat”, która najpierw ukazała się w przekładzie angielskim w 1951 r., a dopiero w 1953 r. w Polsce, wydana w drugim obiegu przez Niezależną Oficynę Wydawniczą.

12 marca 1942 r. w Ługowoje dołączył do armii gen. Andersa i jako kanonier służył w 3 Karpackim Pułku Artylerii Lekkiej jako radiotelegrafista II dywizjonu. Za udział w walce pod Monte Cassino uhonorowano go Orderem Virtuti Militari. Po ukończeniu kursu Szkoły Podchorążych Rezerwy Artylerii w Matera został awansowany do stopnia podchorążego.

Po wojnie wyemigrował wraz z żoną Krystyną do Włoch, gdzie oddawał się pracy publicysty prasy emigracyjnej. Ponadto w latach 1952-1955 pracował dla Radia Wolna Europa. Po samobójstwie żony powtórnie ożenił się z Lidią, córką włoskiego filozofa i krytyka literackiego Benedetto Crocego. Grudziński był człowiekiem mocno zaangażowanym politycznie. W 1946 r. został członkiem Polskiej Partii Socjalistycznej, z której wystąpił w 1960 r. wskutek sporów wewnętrznych frakcji, których efektem było usunięcie Adama Ciołkosza. W latach późniejszych współpracował z Komitetem Obrony Robotników, a w latach dziewięćdziesiątych z centroprawicową partią Ruch Stu.

Zmarł z powodu wylewu krwi do mózgu 4 lipca 2000 r., a jego ciało spoczywa na cmentarzu Poggio Reale w Neapolu, gdzie pisarz zamieszkał na stałe w 1955 r.

Grudziński był pisarzem zakazanym w PRL, a wszelkie informacje o nim podlegały cenzurze. Dopiero po wydarzeniach z 1989 r. jego twórczość pisarska mogła ujrzeć światło dzienne i zostać upowszechniona.

Uchwałą sejmu rok 2019 był rokiem Gustawa Herlinga-Grudzińskiego.

Publikacja powstała dzięki wsparciu Fundacji KGHM Polska Miedź

PODZIEL SIĘ

ZOSTAW ODPOWIEDŹ