Wojska niemieckie w wyniku II wojny światowej kontrolowały niemal całe terytorium Europy. Obawiające się bombardowań władze III Rzeszy rozpoczęły budowę obiektów, mających zapewnić bezpieczeństwo ludności cywilnej miasta zagrożonej nalotami alianckiego lotnictwa. Wydano zatem rozporządzenie o budowie schronów w III Rzeszy obowiązujące od 15 sierpnia 1939 roku. Jednak pierwsze prace podjęto dopiero po ataku na Polskę, a większość schronów na Dolnym Śląsku, w tym te wrocławskie, budowano w latach 1940–1942. Obiekty nie mieściły w sobie zbyt wiele ludności, jednak w znacznym stopniu powodowały poczucie bezpieczeństwa.
Schrony we Wrocławiu zaprojektował architekt Richard Konwiarz (z Maxem Bergiem współtwórca projektu Hali Stulecia, czy projektant Stadionu Olimpijskiego). Stylistyka schronów nawiązuje do architektury rewolucyjnej epoki późnego klasycyzmu, a jednym z powodów użycia akurat tej stylistyki była próba przykrycia ich prawdziwej funkcji.
Pierwsze budynki wzniesiono przy ul. Grabiszyńskiej, Białodrzewnej, Ładnej, Ołbińskiej i na placu Strzegomskim. Tych 5 schronów i zachowane są w dobrym lub dostatecznym stanie, nie doznając większych uszkodzeń ani w czasie walk o Festung Breslau, ani po wojnie.
Schrony podziemne miały znajdować się pod placem Solnym, Nowym Targiem, Dworcem Głównym i placem Solidarności.
Bunkier przeciwlotniczy na placu Strzegomskim
Schron jest jednym z największych we Wrocławiu. Wybudowano go w latach 1942-1943 z przeznaczeniem na szpital forteczny. Tę funkcję pełnił do 1945 roku mieszcząc po ok. 1000 rannych, którymi opiekowały się siostry zakonne z ze Szpitala Zgromadzenia Sióstr Betanek przy ul. Traugutta. Po wojnie stał się magazynem. W latach 90. działały w nim małe sklepiki i pub. Dziś ma w nim swoją siedzibę Wrocławskie Muzeum Współczesne.
Od ok. 20 kwietnia, kiedy to wojska radzieckie zaczęły prowadzić wokół niego walki, schron zamienił się w punktu oporu. Wówczas zaczęto ewakuować rannych i szykować otwory strzelnicze. Gdy schron zajęli Rosjanie, zdecydowano się na umieszczenie w środku ładunków wybuchowych i odpalenie ich. Pożar objął przede wszystkim magazyny z olejem napędowym. Następnie Rosjanie zdecydowali się na wysadzenie ściany. Władimir Dimitriew zainstalował pod ścianą bunkra około 300 kg materiału wybuchowego, którym przebił ścianę o grubości 2 metrów. Przez uzyskany otwór wrzucano butelki z materiałem zapalający, granaty i świece dymne w ten sposób wyganiając ze środka hitlerowców wziętych natychmiast do niewoli.
Pomimo ciężkich walk, schron przetrwał Festung Breslau w stosunkowo dobrym stanie, w porównaniu do sąsiedniej zabudowy pl. Strzegomskiego, niemal zrównanej z ziemią razem z kościołem św. Pawła.
Bunkier przy ulicy Grabiszyńskiej/Stalowej
Schron budowany był w latach 1940-41 na wzór więzienia da kobiet w Würzburgu z 1809 zaprojektowanym przez Petera Speetha. Aktualnie mieści się tutaj Archiwum Miejskie Wrocławia. Wcześniej obiekt służył jako centrum szkoleniowe obrony cywilnej, na parterze zaś funkcjonowały sklepy. Dach schronu spłonął w czasie alianckiego nalotu (prawdopodobnie w 1944) i obecnie jest całkowicie przebudowany.
Bunkier przeciwlotniczy przy ul. Białodrzewnej
Schron przeciwlotniczy zaprojektowany w 1942, a zrealizowany w roku 1943. Na jego dwóch kondygnacjach, na powierzchni o łącznych wymiarach 22,20 m długości, 16,95 szerokości i 8 m wysokości, znajdowały się poszczególne pomieszczenia, na parterze pokój dowódcy i pokój wartowników, dwa przedsionki gazoszczelne, dwie toalety – damska i męska, hydroforownia i wentylatornia. Obecnie dobrze zachowany obiekt jest siedzibą Osiedlowego Domu Kultury Nowe Żerniki.
Bunkier na ul. Ładnej
Schron przeciwlotniczy wybudowany między 1943/44 roku podobny do prostopadłościennego schronu z Grabiszyńskiej, ale mniejszy od pierwowzoru. Mieścił się tu magazyn dla ludności cywilnej. Od 17 lutego 1945 roku stworzono tu zapasowy szpital polowy nr I. Obiekt wykonany jest z betonu zbrojonego, bomboodporny. Maskowany był na budynek mieszkalny.
Bunkier przy ul. Ołbińskiej
Schron przeciwlotniczy dla ludności wybudowany w 1943 roku. Mniejszy bliźniaczy obiekt schronu z pl. Strzegomskiego. Ma za to grubsze ściany – momentami żelbet sięga 2 metry! Jego budowa wykorzystana została przez hitlerowską propagandę, która chciała pokazać jak bardzo NSDAP dba o ludność cywilną. W czasie oblężenia Wrocławia w 1945 roku w schronie mieścił się szpital wojskowy Festung Lazaret IV B. Nie jest pewne jaka miała być docelowa rola bunkra, jedna z teorii mówi jakoby miał on być wybudowany na użytek hitlerowskiego programu nuklearnego w Miersdorf. Podobnie jak bunkier na Strzegomskiej.
Obecnie bunkier na ul. Ołbińskiej nie jest dostępny dla zwiedzających.
Publikacja powstała dzięki wsparciu Fundacji KGHM Polska Miedź
