Elżbieta Zawacka urodziła się w 1909 roku w Toruniu. Będąc na studiach w 1930 roku Zawacka zetknęła się z Organizacją Przysposobienia Wojskowego Kobiet (PWK), która przygotowywała Polki do działań obronnych i niesienia pomocy cywilom w trakcie trwania wojny. W 1936 nasza bohaterka wyjechała na Śląsk, do Tarnowskich Gór, gdzie kontynuowała pracę jako nauczycielka oraz instruktorka PWK.
Po wybuchu wojny została skierowana do Lwowa, a po jego kapitulacji przedostała się do Torunia i dalej do Warszawy, gdzie 2 listopada 1939 roku złożyła przysięgę konspiracyjną. Przybrała wtedy pseudonim „Zelma”. Została skierowana na Śląsk, gdzie pełniła funkcje szefa łączności konspiracyjnej. Współorganizowała tajne nauczanie w Zagłębiu Dąbrowskim, werbowała do organizacji nowych pracowników. W grudniu 1940 otrzymała nowy przydział. Skierowano ją do działu łączności zagranicznej oddziału w Warszawie. W swojej pracy konspiracyjnej była kurierem, tworzyła nowe szlaki kurierskie. Stworzyła od podstaw placówkę w Katowicach. Do kwietnia 1942 przekroczyła ponad 100 razy różne granice państwowe, wykorzystując fałszywe dokumenty. W czerwcu tego roku podjęła się niezwykle trudnego zadania, została wyznaczona na emisariuszkę Komendy Głównej do Sztabu Naczelnego Wodza w Londynie. Miała przeanalizować szlaki kurierskie oraz ustalić kwestie uprawnień kobiety żołnierza w AK. Pierwsza próba przedostania się na zachód nie powiodła się. 17 lutego 1943 podjęła kolejną próbę i 1 maja dotarła do Bristolu. Po wykonaniu zadania, by powrócić do kraju ukończyła kurs spadochronowy. W nocy z 9 na 10 września została zrzucona do kraju.
Po powrocie wróciła do swoich stałych zadań konspiracyjnych. W lipcu 1944 roku objęła szefostwo w WSK Komendy Głównej Armii Krajowej w Warszawie. Wzięła także udział w Powstaniu Warszawskim. 2 października została awansowana do stopnia kapitana. Opuściła Warszawę i udała się do Krakowa. W 1945 roku po wykonaniu swojej ostatniej misji kurierskiej Elżbieta Zawacka została zdemobilizowana. Wtedy powróciła do swojego prawdziwego nazwiska. Pomimo tego nie skończyła działalności konspiracyjnej. W Warszawie zaangażowała się w prace w delegaturze sił zbrojnych dla kraju, została mianowana szefem łączności kolportażu obszaru zachodniego i przeniesiona do Poznania. Organizuje tam komórkę organizacji, kolportuje pracę niezależną delegatury sił zbrojnych, a potem także wolności i niezawisłości. Równolegle studiuje na Uniwersytecie Łódzkim w zakresie pedagogiki społecznej.
5 września 1951 roku Elżbieta Zawacka zostaje aresztowana przez Urząd Bezpieczeństwa w Olsztynie. 23 stycznia 1952 miała miejsce pierwsza rozprawa przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Warszawie, która skazała ją na karę 5 lat pozbawienia wolności. Na kolejnych dwóch rozprawach kara zostaje zwiększona do 10 lat. 12 grudnia 1953 Zawacka została przewieziona do Zakładu w Ordonie. Po pewnym czasie trafia do Grudziądza i dalej do Bojanowa. Nawet w więzieniu nie rezygnuje z pracy. Organizuje kursy i nauczania dla współwięźniarek. 24 lutego 1955 roku opuszcza więzienie w Bojanowie i podejmuje pracę jako nauczycielka.
Działania komunistycznych władz nie zniechęciły jej do aktywności. Podjęła pracę naukowo – badawczą. W 1965 roku obroniła rozprawę doktorską pt. „Kształcenie korespondencyjne”, a później również habilitację. Nadal spotykały ją represje ze strony władz. W 1978 roku przeszła na emeryturę i poświęciła się zbieraniu materiałów dotyczących konspiracji oraz dokumentowaniem uczestnictwa kobiet w działaniach na frontach II Wojny Światowej.
W 1986 roku utworzyła klub historyczny Armii Krajowej, była również jedną z inicjatorów powstania Stowarzyszenia Żołnierzy Armii Krajowej późniejszego Światowego Związku Armii Krajowej.
Elżbieta Zawacka to honorowy obywatel miasta Torunia, odznaczona dwukrotnie Krzyżem Walecznych, orderem Orła Białego, Profesor nauk humanistycznych, Cicho Ciemna, kustosz pamięci narodowej. Pozostawiła po sobie wspaniałe dziedzictwo, a także niezłomną postawę w trudnych latach wojennych.
Źródło:
Publikacja powstała dzięki wsparciu Fundacji KGHM Polska Miedź
